De volgende monetaire reset: Hoe de Amerikaanse schuldencrisis leidt tot een nieuw financieel ecosysteem

Geopolitiek en de anatomie van een crisis

Recente geopolitieke spanningen hebben de kwetsbaarheid van de wereldeconomie opnieuw blootgelegd. Een potentiële sluiting van de Straat van Hormuz; een van de belangrijkste maritieme knelpunten ter wereld, verantwoordelijk voor de doorvoer van miljoenen vaten olie per dag dreigt een significante olieschok te veroorzaken. Als deze vitale handelsroute langdurig wordt geblokkeerd, kan dit de wereldeconomie naar een breekpunt duwen.

Historisch gezien fungeren grote economische crises vaak als katalysator voor fundamentele systeemveranderingen en een verdere centralisatie van vermogen en beleid. Tijdens de kredietcrisis van 2008 redde de Amerikaanse centrale bank (de Federal Reserve) het financiële systeem via ongekende liquiditeitsinjecties. In 2020 leidde de wereldwijde pandemie tot grootschalige overheidsinterventies en sprak het World Economic Forum (WEF) openlijk over een “Great Reset”: een unieke kans om de wereldeconomie te herstructureren. De vraag die macro-economen nu bezighoudt, is: wat wordt de volgende crisis, en welke structurele veranderingen zal deze afdwingen?

De kwetsbaarheid van de Amerikaanse balans (NIIP)

Om de huidige economische risico’s te begrijpen, is de zogeheten Net International Investment Position (NIIP) van cruciaal belang. Deze metriek meet de financiële balans van een land ten opzichte van de rest van de wereld: hoeveel binnenlandse activa zijn in buitenlandse handen, versus hoeveel buitenlandse activa het land zelf bezit.

Voor de Verenigde Staten staat deze ratio momenteel op een historisch dieptepunt van rond de -87% van het bbp. Ter vergelijking: na de financiële crisis van 2008 was dit slechts -15%. Dit betekent dat buitenlandse entiteiten, waaronder overheden in Europa en Azië, voor tientallen biljoenen aan Amerikaanse activa bezitten, waaronder bijna $10 biljoen aan Amerikaans staatspapier.

Wanneer landen die afhankelijk zijn van olie-import geconfronteerd worden met een olieschok, hebben zij acuut Amerikaanse dollars nodig (aangezien olie in dollars wordt afgerekend). Om aan deze dollars te komen, zijn zij gedwongen hun Amerikaanse staatsobligaties te verkopen. Deze massale verkoopgolf drukt de prijs van de obligaties omlaag, wat resulteert in stijgende rentes (yields). Als de rente op de 10-jaars Amerikaanse staatsobligatie de kritieke grens van 4,6% tot 4,8% structureel overschrijdt, dreigt een vicieuze schuldencirkel: hogere rentes leiden tot grotere begrotingstekorten, wat leidt tot meer leningen, wat de rente nóg verder opdrijft.

Het macro-economische kruispunt: Drie mogelijke uitwegen

Met een naderende schuldencrisis en een mogelijke olieschok, staat de Amerikaanse overheid grofweg voor drie strategische keuzes:

1. Rentes vrijlaten (De harde recessie): De markt zijn werk laten doen. Rentes stijgen door naar 5% of 6%. Beleggers vluchten uit de aandelenmarkt naar veilige obligaties. Dit leidt tot instortende markten, dalende belastinginkomsten, een vastgoedcrisis en een diepe wereldwijde recessie.
2. Geld bijdrukken tijdens een olieschok (Stagflatie): De Federal Reserve grijpt in door obligaties op te kopen (Quantitative Easing) om de rentes kunstmatig laag te houden (Yield Curve Control). Het injecteren van biljoenen dollars in een economie die al kampt met stijgende energieprijzen, is echter een recept voor extreme inflatie of zelfs stagflatie (stagnerende groei gecombineerd met hoge inflatie).
3. Geopolitieke terugtrekking (Het ‘Suez-moment’): De VS trekt zich terug uit het conflict en accepteert de sluiting van de handelsroutes. Dit zou door de internationale gemeenschap worden gezien als een teken van zwakte, vergelijkbaar met het Britse verlies van het Suezkanaal in 1956. Het zou de de-dollarisatie versnellen, aangezien landen alternatieve valuta gaan zoeken voor hun internationale handel.

Verdieping: Waarom de komende inflatie anders kan zijn (Type 1 vs. Type 2 QE)

Macro-economen verwachten dat de VS voor optie 2 zal kiezen. Het is echter belangrijk om onderscheid te maken in de manier waarop dit gebeurt. In 2008 zagen we Type 1 QE: de centrale bank kocht giftige leningen van commerciële banken. Dit geld bleef binnen het financiële systeem en bereikte de reële economie nauwelijks, waardoor inflatie uitbleef.

In 2020 zagen we Type 2 QE: er werden massaal obligaties gekocht van niet-banken, overheden en pensioenfondsen. Dit geld stroomde direct de reële economie in via steunpakketten, wat de koopkracht vergrootte terwijl het aanbod van goederen stagneerde. Het resultaat was een inflatiepiek van ruim 9%. Als er tijdens een nieuwe energiecrisis opnieuw Type 2 QE wordt toegepast, kunnen de inflatoire gevolgen nog veel heviger zijn.

De ‘oplossing’: Het privatiseren van de staatsschuld

Als we de theorieën van vooraanstaande macro-economen volgen, kampen beleidsmakers momenteel met twee gigantische, structurele problemen: een onhoudbare staatsschuld van bijna $40 biljoen en de naderende disruptie door kunstmatige intelligentie (AI), wat kan leiden tot massale banenverliezen en de roep om een Universeel Basisinkomen (UBI).

Een innovatieve, zij het controversiële theorie suggereert dat deze twee problemen gelijktijdig opgelost kunnen worden door de Amerikaanse staatsschuld te ‘privatiseren’ en te globaliseren via digitale technologie. Dit proces zou verlopen via zogeheten Stablecoins (digitale valuta gekoppeld aan de dollar).

Conclusie: Een nieuw tijdperk van financiële infrastructuur

Hoe ziet dit er in de praktijk uit? Wetgeving die momenteel in de VS circuleert, eist dat bedrijven die een digitale dollar-token willen uitgeven, deze 1-op-1 moeten dekken met veilige activa, zoals Amerikaans staatspapier. Een cryptobedrijf als Tether bewijst al dat dit werkt: zij bezitten momenteel voor meer dan $120 miljard aan US Treasuries om hun digitale munt te dekken, waarmee ze een grotere schuldeiser van de VS zijn dan sommige soevereine staten.

De volgende fase zou de adoptie door multinationale techgiganten kunnen zijn. Stel dat grote merken hun eigen digitale portemonnees introduceren. Consumenten wereldwijd storten hun lokale valuta in ruil voor ‘digitale dollars’, aangetrokken door kortingen, beloningen en bescherming tegen lokale inflatie. Achter de schermen worden deze inlegbedragen door de techgiganten verplicht geïnvesteerd in Amerikaanse staatsobligaties.

Op deze manier wordt de enorme Amerikaanse schuldenberg geruisloos gefinancierd door miljarden smartphonegebruikers wereldwijd, zonder dat zij dit expliciet doorhebben. Tegelijkertijd biedt een dergelijke digitale, programmeerbare infrastructuur overheden de mogelijkheid om uiterst gericht fiscaal beleid te voeren (zoals het uitkeren van een digitaal basisinkomen) of, in theorie, de bestedingsvrijheid van kapitaal te sturen op basis van beleidsdoelstellingen. Hoewel dit economische stabiliteit en ongekende efficiëntie belooft, roept centralisatie van betalingsinfrastructuur fundamentele strategische en ethische vragen op voor het komende decennium.